Wat roken werkelijk is: nicotine, ammoniak en zeven seconden

De kortste omschrijving van roken luidt: het inhaleren van vrijkomende stoffen uit smeulende tabak. Klinkt onschuldig. Het is alleen niet wat er werkelijk gebeurt.

Pure tabak is niet te roken

Dat wisten ze in de oudheid al. Onbewerkte tabak is scherp, bitter en nauwelijks te inhaleren. Er moest iets bij.

Een van de oudste trucs: ammoniak toevoegen. Dat gebeurde vroeger letterlijk door over de tabaksbladeren te plassen. Ammoniak verandert nicotine in een vorm die je longen sneller opnemen. Het effect komt harder aan en het went sneller.

Die truc is nooit verdwenen. Hij is alleen geperfectioneerd.

Zeven seconden

Na een trekje bereikt nicotine binnen ongeveer zeven seconden je hersenen. Sneller dan een injectie in je arm.

Dat tempo is precies waarom sigaretten zo grip krijgen. Je brein legt razendsnel het verband tussen de handeling en het effect. Duizenden keren per jaar. Bij twintig sigaretten per dag zijn dat ruim zevenduizend herhalingen in twaalf maanden.

Nicotine is de transporteur. Het brengt zichzelf en de rest naar binnen.

Wat er verder in zit

Tabaksrook bevat volgens het RIVM ruim 6.000 verschillende stoffen. Meer dan zeventig daarvan zijn kankerverwekkend.

Een greep uit wat fabrikanten bewust toevoegen of wat bij verbranding vrijkomt:

• Smaakstoffen maken de rook zachter, zodat je dieper inhaleert.
• Broomhexine dempt de hoestprikkel. Je lichaam waarschuwt je, en dat signaal wordt uitgezet.
• Koolmonoxide komt vrij bij verbranding en verdringt zuurstof in je bloed. Ook bij wie naast je staat.
• Teer slaat neer in je longen en blijft daar.

Het is geen natuurproduct dat toevallig verslavend is. Het is een product dat is ontworpen om verslavend te zijn.

Twee soorten grip

Een nicotineverslaving heeft een lichamelijke en een geestelijke kant. De lichamelijke kant is de kleinste van de twee, en de kortste. Binnen enkele dagen na je laatste sigaret is de nicotine je lichaam uit.

De geestelijke kant is het echte werk. Dat is de associatie tussen roken en koffie, roken en autorijden, roken en stress, roken en een borrel, roken en even naar buiten. Honderden koppelingen, opgebouwd in jaren.

Wie alleen de nicotine aanpakt en die koppelingen laat zitten, houdt een verlangen over dat blijft. Daar zit precies de reden waarom nicotinepleisters en kauwgom zo vaak niet werken. Ze vervangen de stof, maar laten de reden om te roken intact.

Hoe verslaafd ben je?

Er is een eenvoudige graadmeter: het aantal minuten tussen wakker worden en het eerste trekje. Hoe korter dat interval, hoe steviger de verslaving.

Wetenschappelijk werkt het via de DSM-5. Die stelt elf criteria op, waaronder controleverlies, doorgaan ondanks schade, ontwenningsverschijnselen en een sterk verlangen naar tabak. Voldoe je aan minstens twee daarvan en heb je er last van, dan ben je volgens de norm verslaafd.

Vertaald: verlang je weleens naar je volgende sigaret, zijn eerdere stoppogingen mislukt en voel je je niet prettig bij het feit dat je rookt? Dan tel je mee.

Waarom dit ertoe doet

Dit is geen lijstje om je bang te maken. Het is een lijstje om iets anders duidelijk te maken: je bent niet zwak en je hebt geen karakterfout.

Je bent het doelwit van een product dat chemisch en psychologisch is geoptimaliseerd om je vast te houden. Dat je daar last van hebt, is het bewijs dat het product werkt zoals bedoeld.

En dat is goed nieuws. Want zodra je snapt hoe de truc werkt, verliest hij zijn kracht. Dat is de kern van de 123stop-methode: eerst weten, dan stoppen, dan gestopt blijven.

Kort samengevat

• Pure tabak is niet te roken; ammoniak versterkt de werking van nicotine.
• Nicotine bereikt je hersenen in ongeveer zeven seconden.
• Tabaksrook bevat ruim 6.000 stoffen, waarvan meer dan zeventig kankerverwekkend.
• De lichamelijke verslaving is binnen dagen voorbij; de geestelijke koppelingen blijven.
• De tijd tussen wakker worden en het eerste trekje zegt hoe zwaar de verslaving is.

Bronnen: RIVM, WHO, DSM-5.